WALORY LECZNICZE ŻEŃ-SZENIA

Dr n. med. Adam Kwieciński
Naczelny Lekarz Kliniki Św. Katarzyny w Krakowie

Tę tajemniczą roślinę, jaką jest żeń-szeń Chińczycy znają już od 4000 lat. Początkowo traktowali ją jako odżywkę i źródło siły, kojarząc jej spożywanie z przypływem energii życiowej, a także uznając ją za afrodyzjak. Dopiero później dostrzegli inne walory żeń-szenia i stosowali go w leczeniu anemii, cukrzycy, zaburzeń snu i nerwic. Właściwości tego korzenia cenili tak wysoko, że wiedzę o nim chroniły kolejne cesarskie dynastie. Jeden z chińskich władców utrzymywał nawet 10-tysięczną armię, która strzegła pól, na których uprawiano tę roślinę.

Roślinę tę uprawia się obecnie w Azji, najcenniejsza jego odmiana - żeń-szeń biały występuje na Półwyspie Koreańskim i w Chinach. Nazwa botaniczna żeń-szenia to Panax ginseng co po łacinie oznacza panaceum, czyli środek na wszystkie dolegliwości. Gin - seng to w języku chińskim ‘korzeń - człowiek’. Im starszy jest korzeń żeń-szenia, tym więcej zawiera substancji czynnych. W przypadku żeń-szenia koreańskiego wyciąg najlepszej jakości otrzymuje się z rośliny 5-7 letniej.

Do Europy żeń-szeń trafił po raz pierwszy już w średniowieczu, dzięki mauryjskiemu żeglarzowi - Ibn Cordobie, a jego działanie doceniono w XIII w., gdy na Stary Kontynent ponownie sprowadził go Marco Polo.

Uczeni odnaleźli w białym korzeniu prawie 200 substancji. Najważniejsze to ginsenozydy, których działanie polega na zwiększeniu zdolności hemoglobiny do przyłączania tlenu, a tym samym lepszego zaopatrywania narządów w tlen. W konsekwencji wzrasta ilość energii i zdolność organizmu do wysiłku zarówno fizycznego, jak i umysłowego. Ginsenozydy dzięki pobudzaniu układu immunologicznego powodują także wzrost odporności na infekcje bakteryjne i wirusowe oraz przyspieszają okres rekonwalescencji.

Żeń-szeń korzystnie wpływa na pracę narządów wydzielania wewnętrznego, pobudza pracę serca, działa przeciwzakrzepowo, reguluje poziom cukru we krwi i obniża poziom cholesterolu. Polecany jest także w stanach zmęczenia i osłabienia koncentracji, poprawia sprawność intelektualną.

Z najnowszych badań wynika, że ekstrakt z korzenia żeń-szenia ułatwia zużycie tlenu w komórkach organizmu, zmniejszając jednocześnie we krwi poziom kwasu mlekowego. Kwas mlekowy pojawia się we krwi podczas intensywnego wysiłku, kiedy to dostępna ilość tlenu jest za mała do potrzeb i odpowiada za pojawienie się bólów mięśniowych. Przebadano sportowców, którzy przyjmowali regularnie żeń-szeń i okazało się, że kwas mlekowy osiągał u nich dwukrotnie niższy poziom.

Preparaty żeńszeniowe zawierają wyciąg z korzenia tej rośliny, bogatego w ginsenozydy. To właśnie te substancje mają tak dobroczynny wpływ na nasz organizm. Tego wpływu - mimo sceptycznego na ogół podejścia do medycyny wschodniej - lekarze już nie podważają.

Do niedawna nie znano mechanizmów, dzięki którym żeń-szeń wpływa na funkcjonowanie ludzkiego organizmu. Wiedziano jednak, że ginsenozydy umożliwiają przetrwanie silnego stresu poprzez zwiększanie zdolności adaptacyjnych organizmu, przeciwdziałają zmęczeniu, pobudzają układ immunologiczny, dzięki czemu wzrasta odporność na infekcje bakteryjne i wirusowe, oraz przyspieszają proces rekonwalescencji.

Zaobserwowano korzystny wpływ żeń-szenia na pracę narządów wydzielania wewnętrznego, pobudzenie pracy serca, opóźnianie procesu starzenia się organizmu, obniżenie poziomu cholesterolu. Wszechstronne działanie żeń-szenia doceniają też ci, którzy przez dłuższy czas muszą wykonywać czynności wymagające dużej koncentracji i sprawności intelektualnej, ułatwia on bowiem zapamiętywanie i przedłuża okres sprawności umysłowej.

Wyciąg z korzenia żeń-szenia znalazł zastosowanie również w kosmetyce. Używa się go do produkcji preparatów ‘odmładzających’ skórę, stymuluje on bowiem odnowę naskórka, przywracając skórze równowagę fizjologiczną, reguluje też gospodarkę wodno-tłuszczową.

Właściwości żeń-szenia wykorzystuje się także w środkach zapobiegających łysieniu i wypadaniu włosów, gdyż pobudza on macierz włosa i poprawia ukrwienie skóry.

Badaniem mechanizmów działania wyciągu z żeń-szenia zajmuje się obecnie wielu naukowców. Wyniki ostatnich doświadczeń dowiodły, że tajemnicze działanie ginsenozydów polega na zwiększeniu zdolności hemoglobiny do szybszego przyłączania tlenu zużywanego podczas wysiłku, a tym samym - do lepszego zaopatrywania w tlen narządów człowieka. Dlatego właśnie wzrasta ilość energii i zdolność organizmu do podejmowania wysiłku - fizycznego i umysłowego.

W najlepszych środkach farmakologicznych zawierających żeń-szeń wyciąg z tego korzenia jest standaryzowany. Oznacza to, że w każdej dawce preparatu znajduje się taka sama, starannie odmierzona ilość ginsenozydów. Procedura ta jest konieczna po to, by zapewnić poszczególnym dawkom preparatu taką samą skuteczność.

Wyciąg z korzenia żeń-szenia polecany jest przede wszystkim w stanach zmęczenia i osłabienia koncentracji, w okresie wzmożonego wysiłku psychicznego i fizycznego, a szczególnie podczas rekonwalescencji.

Preparaty żeńszeniowe warto polecić osobom w podeszłym wieku. Regularne ich stosowanie ułatwia zachowanie sprawności fizycznej i umysłowej, pozwala utrzymać aktywność i zadowolenie z życia do późnych lat. Z dotychczasowych doświadczeń wynika, że zażywanie preparatów żeń - szenia w optymalnej dawce nie wywołuje żadnych efektów ubocznych i nie grozi uzależnieniem. Składniki czynne zawarte w korzeniu żeń-szenia z jednej strony działają tonizująco, zmniejszają napięcie nerwowe z drugiej zaś dodają energii, przeciwdziałają zmęczeniu, podnoszą wydolność organizmu, stymulują układ odpornościowy człowieka i w ten sposób zmniejszają ilość infekcji i skracają czas powrotu do zdrowia.

Jednak osoby o zbyt wysokim ciśnieniu krwi lub chorujące na serce, które chciałyby przyjmować preparaty zawierające żeń-szeń, powinny wcześniej skonsultować się z lekarzem. Żeń-szeń zażywany w zależności od dawki zwiększa bowiem lub obniża ciśnienie tętnicze krwi. Żeń-szeń może wywoływać także arytmię serca, bezsenność, alergię lub bolesność piersi. Dlatego osoby podatne lub cierpiące na te schorzenia nie powinny stosować kuracji. Ponieważ żeń-szeń wykazuje działanie przeciwzakrzepowe nie mogą go stosować osoby chore na hemofilię oraz inne zaburzenia krzepnięcia krwi. Działanie żeń-szenia, obniżające poziom cukru, stanowi z kolei przeciwwskazanie dla osób ze skłonnościami do hipoglikemii. Nie należy go także podawać dzieciom i kobietom w ciąży.

Preparaty zawierające substancje z korzenia żeń-szenia mogą łączyć w sobie odżywcze działanie witamin i składników mineralnych. Pozwala to wzmocnić układ odpornościowy, sercowo-naczyniowy, nerwowy oraz pomaga zachować prawidłową przemianę materii (np. Maxivit). Stanowi to bardzo dobre źródło antyoksydantów, dzięki którym możemy unieczynniać wolne rodniki i zapobiegać przedwczesnemu starzeniu się organizmu. Warto zwrócić uwagę na fakt, że warunkiem prawidłowego przebiegu wszystkich procesów życiowych jest dostarczanie do organizmu odpowiedniej ilości witamin i składników mineralnych..

Dr n. med. Adam Kwieciński
Naczelny Lekarz Kliniki Św. Katarzyny w Krakowie
Piśmiennictwo u autora